De Autoriteit Consument & Markt (ACM) zet de aanval in op de stroperige markt voor digitale leermiddelen in het voortgezet onderwijs. In een uitgebreid onderzoek, dat tot eind 2026 loopt, neemt de toezichthouder niet alleen de dominante uitgeverijen onder de loep, maar ook de cruciale rol van de distributeurs. De zorgen zijn groot: scholen ervaren een gebrek aan keuzevrijheid, terwijl de prijzen stijgen en tonnen aan ongebruikt papier in de prullenbak belanden.
Aanleiding voor het onderzoek is het feit dat de markt voor lesmateriaal een klassiek oligopolie is geworden. Drie grote concerns beheersen samen meer dan 70% van de markt. Maar de machtspositie stopt niet bij de inhoud; de uitgevers zijn via hun moederbedrijven nauw verweven met de platformen en de distributeurs die de boeken en licenties aan de leerling leveren.
De uitgevers: Wie beheerst wat?
De markt wordt gedomineerd door drie educatieve reuzen die elk een specifiek deel van het curriculum in hun greep hebben:
-
Noordhoff (Infinitas Learning): Met circa 35% marktaandeel de grootste speler. Noordhoff is de standaard voor exacte vakken met methodes als Getal & Ruimte.
-
Malmberg (Sanoma Learning): Goed voor zo’n 25% van de markt en marktleider in talen en menswetenschappen.
-
ThiemeMeulenhoff (Klett Group): Een belangrijke derde met ongeveer 15-20% marktaandeel, sterk gericht op modulair en digitaal materiaal.
De distributeurs: De verborgen poortwachters
Naast de uitgevers kijkt de ACM kritisch naar de distributieketen. Veel scholen besteden hun volledige boekenpakket uit aan één partij. Hier is de concentratie nóg extremer:
-
The Learning Network (TLN): Eigenaar van de bekende labels VanDijk (marktaandeel ~50%) en Iddink (~38%).
-
De Iddink-Connectie: De ACM onderzocht eerder al de overname van distributeur Iddink door Sanoma Learning (het moederbedrijf van Malmberg). Hoewel deze onder strenge voorwaarden werd goedgevonden, blijft er vrees voor bevoordeling. Omdat Iddink ook eigenaar is van Magister (het grootste leerlingvolgsysteem), heeft Malmberg in potentie een directe lijn naar de data en de schermen van miljoenen leerlingen.
De ‘Licentie-Folio’ valstrik
Een specifiek punt van kritiek in het ACM-onderzoek is de zogenaamde licentie-folio. Scholen worden vaak gedwongen om een combinatie van een digitale licentie en een papieren werkboek te kopen.
Zelfs als een school volledig digitaal wil werken, moeten zij betalen voor de papieren boeken. Dit zorgt niet alleen voor onnodig hoge kosten, maar ook voor enorme verspilling van papier en transport. De ACM onderzoekt of deze koppelverkoop een manier is om de prijzen kunstmatig hoog te houden en nieuwe, puur digitale aanbieders (EdTech) te blokkeren.
Technologie en de Data Act
De ACM zet zwaar in op de nieuwe Europese Data Act. Deze wet moet ervoor zorgen dat scholen eigenaar blijven van hun eigen data en dat zij makkelijker kunnen overstappen tussen verschillende leersystemen. De toezichthouder wil voorkomen dat de ‘Grote Drie’ hun technische standaarden gebruiken als een muur rondom hun ecosysteem, waardoor scholen feitelijk vastzitten aan één leverancier (vendor lock-in).
Planning
De sector heeft tot 30 april 2026 de tijd om input te leveren. De ACM verwacht in het najaar met de eerste conclusies te komen. Voor de IT-kanaalpartners en EdTech-startups is dit een cruciaal onderzoek: het kan de weg vrijmaken voor een opener ecosysteem waarin innovatie weer belangrijker wordt dan marktaandeel.
