Wie is er niet opgegroeid met leuke sprookjes? Iedereen toch! Meestal zijn de verhalen eeuwenoud en lijken ze in eerste instantie alleen maar bedoeld ter vermaak. Maar er zit vaak veel meer achter. Veel van onze mooie sprookjes zitten vol symboliek en levenslessen die kunnen helpen bij lastige levensvragen en moeilijke morele keuzes. Karakters worden sterk uitvergroot en het is al snel duidelijk dat er een verschil is tussen goed en kwaad. Gelukkig weet je altijd zeker dat aan het einde het goede overwint. En dat is een geruststellende gedachte!
Een heel bekend en vermakelijk sprookje is ‘De nieuwe kleren van de keizer’, geschreven door Hans Christian Andersen in 1837. Het verhaal besloeg slechts vier pagina’s en ging over een ijdele vorst die erg op zijn uiterlijk is gesteld. Handige oplichters verkochten de naïeve keizer een niet-bestaande stof om een kostuum van te maken dat alleen te zien was als je slim was. U raadt het al: de keizer vond het geweldig. Want hij was tenslotte heel slim, en dus vonden zijn entourage en onderdanen het ook prachtig. En niemand durfde te zeggen dat het om bedrog ging. Want wie had het lef om zich uit te spreken tegen de machtige keizer?
En dat laatste komt niet alleen voor in dit sprookje, maar ook in ons dagelijks leven. Het begint al op het schoolplein. De groepsdruk is groot, dus hierdoor vinden we allemaal hetzelfde. En dragen we ook dezelfde kleding. Anders vallen we buiten de groep. Maar in het bedrijfsleven worden ideeën en nieuwe strategieën ook vaak klakkeloos aangenomen en uitgevoerd, omdat we nu eenmaal denken dat de baas en alle collega’s vinden dat het nieuwe plan de juiste richting is. En als we allemaal hetzelfde roepen, ondanks dat er ook twijfel is, gaat iedereen er uiteindelijk wel in geloven. De criticasters worden niet serieus genomen. En dat zou dus wel moeten. Maar helaas zijn er maar weinigen die de moed hebben om een andere mening te hebben. Ik ben ervan overtuigd dat succesvolle organisaties ruimte bieden aan elk geluid en dat dit tot betere resultaten zal leiden. Het houdt het management ook scherp en voorkomt dat men te veel in zichzelf gaat geloven. Hulde dus voor degenen die durven op te komen voor hun eigen mening!
Zeker zo interessant is het om te zien hoe de verontrustende signalen die een bedrijf krijgt op een professionele manier kunnen worden genegeerd. Het gaat niet goed, klanten lopen weg en de omzet vertoont een sterk dalende lijn. Groot alarm, zou je zeggen. Iedereen ziet het, maar er wordt zonder na te denken vrolijk doorgegaan op de ingeslagen weg alsof er niets aan de hand is. Het is business as usual en het komt vanzelf wel weer goed. Gewoon als een struisvogel de kop in het zand steken en afwachten maar. En niemand doet iets! Deze naïeve struisvogelstrategie is natuurlijk funest. Als het water aan de lippen staat, is snelle actie gewenst en niet een verlamde reactie. Maar ook in bovengenoemd voorbeeld is het zeer noodzakelijk om de problemen te onderkennen en ze te benoemen. Tenslotte weten we inmiddels allemaal hoe het bijvoorbeeld met grote en bekende bedrijven als Kodak en Nokia is afgelopen. En wat dacht u van de Europese auto-industrie? Is het verschil met de Aziatische producenten nog wel goed te maken? Zelf zijn ze er heilig van overtuigd. Maar de voorsprong van Aziatische producenten is nu al enorm en lijkt steeds groter te worden. Dus wegkijken kan allang niet meer! Maar dat moet je dus wel willen zien!
Een bekend gezegde luidt: ‘It’s lonely at the top’. En dat klopt ook. Als het management van een bedrijf heel sterk van zichzelf overtuigd is, geïsoleerd gaat opereren en doof en blind wordt voor enthousiaste, spontane inbreng van medewerkers die ongetwijfeld goede suggesties hebben, dan is er iets goed mis. En worden er veel kansen gemist. Waar is de mooie tijd gebleven van de vertrouwde ideeënbus? Die had dus echt wel een functie.
Overigens realiseer ik mij terdege dat jezelf durven uitspreken niet voor iedereen is weggelegd. Tenslotte is het zo dat wiens brood men eet, wiens woord men spreekt. Bij een grote afhankelijkheid is het niet altijd gemakkelijk om te melden dat de spreekwoordelijke keizer voor de gek wordt gehouden of dat het bedrijf aan de rand van de afgrond staat, terwijl de directie nog steeds goedgehumeurd is en het eenvoudigweg niet wil zien. Daarbij komt dat veel mensen niet willen opvallen of geen sterke ruggengraat hebben. En ook de bekende groepsdruk komt weer om de hoek kijken.
Gelukkig lopen vrijwel alle gezellige sprookjes goed af. De geschiedenis leert ons echter dat bedrijven niet altijd lang en gelukkig leven. Dat is de harde realiteit. Want nog niemand heeft de beschikking over de beroemde wonderlamp van het merk Aladdin! Maar de geruchten gaan al dat deze heel snel op de markt gaat komen. Er schijnen al uitvinders te zijn die er heel ver mee zijn. Ik weet alleen niet of ik dat wel moet geloven… Zal wel weer een sprookje zijn!
Mr. drs. Peter Damman is voorzitter van Officers World en entrepreneur.
